نقاشی های ایرانی در قرن نوزدهم


برخی از برجسته ترین مثال های تولید هنر در تاریخ طولانی هنر ایرانی، مربوط به دوره قاجاریه در قرن نوزدهم است. در حالی که هنر ایرانی معمولا در تصور عموم با نقاشی های مینیاتوری و قالی ها، یا هنر دکوری لوکس همراه است، هنرها در دوره قاجار با کارهای در مقیاس بزرگ و ترکیب تکنولوژی های جدید مشخص می شود. نقاشی های سلطنتی ایرانی دوره قاجار،)۱۹۲۵-۱۷۸۵( در موزه بروکلین هنر کارهای برحسته ای از این دوره را به غرب معرفی می کند. 
 

به نقل از  مجله آپول (apollo در دوم جون ۲۰۱۸) تعدادی از نمایشگاه ها در فرانسه و آمریکا در حال افتتاح است. این نمایشگاه ها عبارتند از: امپراتوری روس: شاهکارهای هنری ایرانی قرن نوزدهم ، یک بررسی بزرگ هنرهای نقاشی و دکوری در تاریخ ۲۸مارس تا ۲۳جولای است كه در موزه لوور افتتاح شد. «پرنسس و پادشاه: پرتره سلطنتی از ایران قاجار» در Freer

Sackler نقاشی ها، عکس ها و اشیای رنگ آمیزی لاک را از مجموعه دائمی موزه (24 فوریه تا 5 آگوست) به ارمغان  آورد. در موزه های هنری هاوارد در چند سال پیش، با نام «تکنولوژی های تصویر: هنر در قرن نوزدهم ایران» ترکیبات بصری و هوشمندانه ای از طیف وسیعی از کارهای پر زرق و برق این دوره را ارایه داد.

پس از هجوم ایل افغان در ۱۷۲۲م و فروپاشی سلطنت صفویه، دهه ها هرج و مرج سیاسی و تکه تکه شدن اجتماعی توسط اقا محمد خان، رهبر قبیله ترک، در سال۱۷۲۲م به پایان رسید. ترور او در ۱۷۹۷با دو پادشاه قاجاری دنبال شد که یک حکومت مرکزی را تشکیل داده و منطقه تهران به عنوان پایتخت جدید انتخاب شد. در طی پادشاهی فتحعلی شاه قلمروهای قفقازی ایرانی به روسیه داده شد، بنابراین مرزهای ایران به مرزهای امروزی ایران تغییر کرد. دوره ناصرالدین شاه با ایجاد ارتش دائمی جدید و موسسات آموزش عالی مبتنی بر فن آوری های مدرن و الهام گرفته از مدل های اروپایی تقویت شد. حکومت قاجار معمولا از نظر ایدئولوژیک و سیاسی، بر  حکومت صفوی 1501 تا 1722 وابسته بود، اما همچنین پلی به مدرنیته هم داشت و این دوگانگی در نقاشی های متعلق به این دوره دیده می شود.

 

دوره طولانی فتحعلی شاه، ایران با پایداری سیاسی تقریبی همراه بود. در پرتره هایی با اندازه طبیعی او را به صورت نشسته بر روی  یک صندلی تخت، لعابی و تزیین شده، تماشاگر را با نگاه مستقیم خود، ریش عظیم و لوازم جانبی سلطنتی، به تصویر کشیده است. نقاشی، که احتمالا توسط سردبیر دادگاه مهر علی در حدود (1800-1806م )سفارش داده شد، به فرستاده فرانسوی در جولای 1806 میلادی به عنوان هدیه سلطنتی برای ناپلئون داده شد. این یک پرتره دولتی است که شاه  اقتدار خود را نه تنها در تخت، بلکه با تاج و  عظیم بر سر، بازوبندهای سنگین و بی نظیر، کمربند همراه با لباس قومی قاجار و شمشیر نشان داده است.

چندین ویژگی پرتره فتحعلی شاه در عین حال که یک نمایش تاریخی آشنا از نقاشی های ایرانی است، اما  نشانه ای از عصر جدید در نمایش تصویری اقتدار و مشروعیت آن، در خود جای داده است. در مقایسه با یک نقاشی دیواری بزرگ در سالن کنفرانس قصر چهلستون در اصفهان، پایتخت صفویه از ۱۵۹۰تا۱۷۲۲، را مورد بررسی قرار می دهیم. شاه طهماسب با یک ردای قرمز که بر روی یک پیراهن طلایی دوخته شده، نشان داده شده است. همچنین او کمربند تزیین شده با سنگ های قیمتی دارد که از آن شمشیر نگین دار خود آویزان است و کلاه عمامه ای خود را به زیبایی در حول کلاه پر زرق و برق  پیچیده است. جایگاه طهماسب به روشنی از طریق اندازه تقریبا بزرگتر او نسبت به بقیه تصویر، طرز نگاه و قرارگیری دستانش مشخص شده است. اگر چه امپراطور مغول نیز با توجه به جایگاهش، لوکس و عمامه به سر است، اما در حرکات دست خود، کوچکتر و حتی مطیع تر به تصویر کشیده شده است. در این نقاشی شاه صفوی میزبان یک حاکم غاصب است- هیمون در سال 1544 در نزد  طهماسب پناه گرفت و در حال آماده شدن برای رفتن به هندوستان برای بازگشت به تاج و تخت خود بود. نقاشی دیواری صفویه در سالن کنفرانس قصر چهلستون ترکیبی از موضوع سخاوتمندانه بودن سلطنتی و گسترش پناهگاه سیاسی و حمایت از حاکمان مغول و ازبک است.


تاکید بر شکل و مجالس امپراتوری، چهره های سفت و محکم، فرماندهی حرکات و چشم اندازهای پر سر و صدا  ویژگی های پرتره های فتحعلی شاه است و در بسیاری از پرتره های سلطنتی قاجار اعمال شده است. از نگاه قاجاری ها، پادشاه پیشرو یک قبیله بود و این رابطه ساختار اداری و امپراتوری قاجار را تشکیل می داد. در سیستم صفویه، در مقابل، قدرت شاه از نقش او، به عنوان رئیس یک خانواده سلطنتی است، که حاوی حرمسراست، جایی که مادرش ممکن است از خاندان ارامنه، ارمنی یا گرجستان باشد و دارای خون سلطنتی صفوی نباشد و یک طبقه بزرگ اداری از مقامات و مدیران، متشکل از ارمنی، ارامنه و گرجی ها، و همچنین خانواده های خواجه بود. درحالي که تصاویر نشان دهنده خانواده امپراتوری صفویه است، اما تصاویر مربوط به شاه های قاجار کاملا متفاوت است، نمونه ای از اینکه  چگونه صفویه قلمرو امپراتوری خود را در شکل بصری انتقال می داد در  بینش طراحان، هنرمندان و نقاشان قاجاری از دست رفته است.

شاهان صفویه به ندرت بر روی تخت پادشاهی به تصویر کشیده می شوند و هرگز تاج نداشتند. هر دو مورد در سیستم قانونی که شاه نماینده امامان شیعی بر روی زمین بود، مورد لعن قرار گرفته بود. تصویر یک پادشاه تاج دار و بر تخت نشین با تخصیص نمایندگی های پادشاهان پیش از اسلام در ایران - که از سنگ های برجسته سنگی پادشاهان ساسانی (221-651) به ویژه الهام بخش بودند، تقویت شد.


تداوم دوره صفویه در تصویرهای قاجاریه به صورت دست نوشته هایی از شاهنامه (کتاب پادشاه پادشاهان) قابل تشخیص است. این شاهکار شعری از ۱۸۱۰ میلادی از زمان سلطنت فتح علی‌شاه و شبیه سازی عمدی شده  از حماسه ملی بزرگ شاهنامه (کتاب پادشاهان) بود که توسط فردوسی در سال 1010 سروده شده و به طور مرتب کپی شده و توسط کمیسیونی از پادشاهان از اوایل قرن ۱۴به بعد نشان داده شده بود. فتح علی شاه ادعا می کرد که پادشاه پادشاهان، در سنت ایرانیان باستان، است و این ادعا را از طریق نمایش دادن  تصاویری از خود که بر تخت نشسته و توسط اشراف احاطه شده است نقل می کرد، این تصاویر به شیوه سنتی پادشاهان شعر حماسی قرن یازدهم نیست، اما نشان دهنده یک حاکمیت قدرتمند معاصر است. این تصاویر کوچکتر که برای کتاب هایی که می توانند حمل شوند ساخته و به عنوان هدیه طراحی و در چند جلد تولید شد.


نقاشی های دیواری صفویه در چهل ستون همچنین به عنوان روشی برای فهمیدن این حقیقت مفید هستند که چگونه هنرمندان قاجاریه یک رپرتواری از نقاشی ها گسترش داده بودند که به طور خاص برای دکوراسیون های معماری داخلی طراحی می شد. در اویل این  دوره، این نهاد به عنوان کتابخانه (یک مرکز تولید کتاب، شامل نقاشان و خوشنویسان، شناخته می شد. در دوره قاجار، این نهاد به نقاشخانه (خانه نقاشان) تبدیل شد. تعداد بی شماری از نقاشی های اندازه طبیعی بر روی بوم روغنی شکل گرفته بود تا مناسب  داخل اتاق های ویژه در قصر قرن نوزدهم و عمارت ها باشد. به عنوان مثال، در نقاشی های tumblers ، دختران بر روی دست های خود قرار می گیرند و یا دستان خود را به صورت غیرمستقیم وارونه قرار داده، سرشان به صورت ناخودآگاه به صورت بیننده نگاه می کنند، پاهای حنایی در هوا، پنتون‌های پف کرده و دامن و پاتریک های مرتب شده در چارچوب هایی که به طور کامل بدن را پنهان می کنند. در حالی که این رفتار آکروباتیک منحصر به  قاجار است، به نظر می رسد  ارتباط آن با دختران رقاص در نقاشی صفوی روشن باشد.

در اصفهان جاذبه صفوی برای نقاشی های تصویری وسیع، به طور مستقیم بر روی دیوارها به کار می رفت (همانطور که در مورد چلستون) یا نقاشی روی بوم ها از رنگدانه های روغنی استفاده  کرد، که سبک و شکل جدید نقاشی را به نمایش گذاشت. منازل متعلق به وزیران عالی رتبه دادگاه و بازرگانان ثروتمند ارمنی برای به خدمت گرفتن نقاش ها برای خلق نقاشی هایی مانند نقاشی اواخر صفوی از یک مرد ناشناخته و احتمالا نجیب زاده اروپایی، رقابت می کردند. از نقطه نظر نمادین شناسی، یک حالت ایستاده در یک تصویر با  اندازه طبیعی، باید به عنوان جدتصاویر ایستاده از پادشاهان قاجار دانسته شود. مشتریان سفارش دهنده انواع پرتره ها که ضرورتا افراد ویژه ای نیستند، اما نماینده مردان و زنانی هستند که در نصف جهان یافت می شوند. انواع پرتره های گرجستانی، ارمنی، روسی، اسپانیایی و اروپایی، مانند ایرانی، دیوارهای کاخ ها وخانه ها با تصاویر تاریخی و ادبی تزیین شد. انواع شکل هایی با اندازه طبیعی و نقش های شماتیک مقیاس بزرگ از اصفهان دوره صفویه الهام گرفته و در داخل خانه های قاجاری در تهران و جاهای دیگر حضور دارد که شامل تصاویری از رقاصان، صحنه های شکار، جشن تولد و جلسات دادگاه باشد که می تواند در اماکن و در برخی موارد در جای جای ایران یافت شود.


مخالف با پرتره های مشهور فتحعلی شاه، درجاتی از عدم رسمیت و حقیقت در آن چیزی که شاهان مربوط به دوران پایانی قاجار به تصویر می کشیدند، به طور مدرن در زبان تصویر تبدیل شده است. پرتره ایستاده ناصرالدین شاه، پادشاه را به پیش زمینه تصویر هدایت می کند. این حقیقت بلافاصله با قرار گرفتن دست خود در پشت صندلی و حالتی که در آن یک پا را به سمت بالا کشیده و همچنین به آرامی روی شمشیرش قرار می گیرد، تقویت می کند. با نگاه کردن به پرتره ایستاده ناصرالدین شاه، ببننده می تواند احتمالات جدیدی را آشکار کند که توسط معرفی عکاسی در ایران، در دهه ۱۸۴۰، کمی پس از اختراع آن در فرانسه، ایجاد شد. جولز ریچارد، یک مرد فرانسوی، در ۱۸۴۴به تهران رسید و با خود اولین دوربین عکاسی را آورد و تکنولوژی «daguerreotype« را معرفی کرد. پس از ورود، ناصرالدین شاه عکاسی را به عنوان یک سرگرمی جدی پذیرفت و عکس هایی از همسرش، فرزندان و مجالس دادگاهی گرفت. پرتره سلطنتی در اواخر دوره قاجار عمیقا تحت تاثیر دسترسی و علاقه در حال گسترش عکاسی بود. عکاسان اغلب به عنوان مدل برای پرتره به خدمت گرفته می شدند. هنوز، این حقیقت می تواند بیش از حد اغراق آمیز باشد که این تحولات نتیجه افزایش ارتباط با اروپا بوده است.


نقاشی برجسته «دختران در حول یک سماور» یکی از این موارد است. اسماعیل جلایر، یک هنرمند شناخته شده، از عکس های متعلق به زنان استفاده کرد تا یک جمعی را تشکیل دهد که به ظاهر مربوط به یک چای عصرانه در یک باغ است. چندین تصویر  از نقاشان دیگر به علاوه یادآور انواع نقاشی های متعلق به اواخر دوره صفویه است. با این حال، ترکیب جالایر حداقل در کاربردهای اولیه آن، عمدا از دستگاه های مینیمم استفاده کرده که با مرکزیت عکاسی  است. زنان در یک حیاط (با توجه به ستون به راست) در برابر یک پس زمینه سرسبز درختان و بوته ها قرار می گیرند و درگیر فعالیت هایی هستند که ممکن است از جمع آوری زنان در مجالس انتظار داشته باشند: مانند رقصیدن، موزیک نواختن، نوشیدن چای، یا به دنبال ظرافت در ظاهر خود هستند. نقاشی در سبک نقاشان مینیاتوری ایرانی در قرن شانزدهم یا در پرتره های صفویه شاه و همراهان  او دچار نوآوری شد. با این حال، غیر واقعی بودن آنچه که در غیر این صورت می تواند یک تصویر نمایشی از صحنه ی ژانر روزمره باشد، کاملا مدرن است. در اواخر قرن نوزدهم این نوع تفکیک سبک ها و شیوه های تصویربرداری در سنت های نقاشی ایران وجود ندارد.

در پرتره های قاجار از یک درک عمیق از ایرانی ها استفاده می شد که در آن ایجاد یک تصویر واقع گرایانه  از تصور تقریبی  کمتر اهمیت دارد. پس از معرفی عکاسی، روش ایرانیان برای ایجاد یک پرتره احتمالا می تواند بهتر از طریق تفاوت بین عکس و شبیه سازی، بين شبیه سازی تصویر و یک کپی واقعی شرح داده شود. تفاوتی که در مثال های مربوط به دوره های صفویه و قاجاریه زده شده، ایجاد شده است. به این ترتیب، نقاشی قاجار در سنت های نقاشی ایرانی جای خود را باز می کند و توانایی خود را برای پذیرش و اصلاح تأثیرات و سبک ها با توجه به نیازهای خود نشان می دهد.

منبع: ایسنا
 

به نقاشی های ایرانی در قرن نوزدهم امتیاز بده!

امتیاز : 0 از 5 - 0 نفر

نظر شما پس از تائید مدیرت به نمایش خواهد گذاشته شد.

تبلیغات +
اصفهان امروز فرهنگ و هنر Roogle - روگل!
پیشنهاد ویژه +
همایش نت تلنت 2018
لوگواینماد ایران فا لوگو ساماندهی ایران فا اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی